በትር ያዙ ወይስ አትያዙ? የወንጌላት “ቅራኔ” እና የቃላት ትርጉም ምስጢር

---

በወንጌላት ውስጥ ከሚታዩና ብዙዎችን ግራ ከሚያጋቡ ጥያቄዎች አንዱ ኢየሱስ ዐሥራ ሁለቱን ደቀ መዛሙርት ለስብከት ሲልካቸው “በትር ይዛችሁ ሂዱ” ወይስ “አትያዙ” አላቸው? የሚለው ነው። ማርቆስ “በትር ብቻ ያዙ” ሲል፣ ማቴዎስና ሉቃስ ግን “በትር እንኳ አትያዙ” ይላሉ።

ይህ ጥያቄ “የቃላት ቅርጽ ተመሳሳይነት” (Morphological Similarity) እንዴት ለተሳሳተ መደምደሚያ እንደሚዳርግ የሚያሳይ ትልቅ ትምህርት ነው። ብዙ ጊዜ ሁለት ደራሲያን ተመሳሳይ የፊደል ቅርጽ ያለው ቃል ስለተጠቀሙ ብቻ “ተመሳሳይ ትርጉም” እንዳላቸው እናስባለን። ነገር ግን የቃላቱን ሥረ-መሠረት ስንመረምር ቅራኔው ጠፍቶ ይልቅስ ወጥ የሆነ መልእክት እናገኛለን።

1. በወንጌላት መካከል ያለው “ልዩነት“

• ማቴዎስ 10:9-10፦ ወይም ለመንገድ ከረጢት ወይም ሁለት እጀ ጠባብ ወይም ጫማ ወይም በትር አታግኙ (Ktaomai)፤ ለሠራተኛ ምግቡ ይገባዋልና።”
• ማርቆስ 6:8፦ “ለመንገዳቸውም ከበትር በቀር እንጀራም ቢሆን ከረጢትም ቢሆን መሐለቅም በመቀነታቸው ቢሆን እንዳይዙ (Airo) አዘዛቸው።።”
• ሉቃስ 9:3፦  “እንዲህም አላቸው፦ በትርም ቢሆን፥ ከረጢትም ቢሆን፥ እንጀራም ቢሆን፥ ብርም ቢሆን ለመንገድ ምንም አትያዙ (Airo)፥ ሁለት እጀ ጠባብም አይሁንላችሁ።”

ላይ ላዩን ሲታይ ማቴዎስና ሉቃስ ኢየሱስ በትርን እንደከለከለ፣ ማርቆስ ደግሞ እንደፈቀደ ያሳያሉ። አንዳቸው ተሳስተዋል ማለት ነውን? በፍጹም! ምስጢሩ ደራሲያኑ “መያዝ” ለሚለው ቃል በሰጡት ትርጉም ውስጥ ይገኛል።

2. ማቴዎስ፦ “አዲስ ነገር አታሰናዱ” (Logistics)

ማቴዎስ የተጠቀመው ቃል “ክታኦማይ” (Ktaomai) የሚል ሲሆን፣ ትርጉሙም “ማግኘት፣ ማሰናዳት ወይም ማከማቸት” (to acquire/procure) ማለት ነው። ማቴዎስ “መግዛት” ለማለት የሚጠቀመው ቃል “አጎራዞ” (Agorazo) የሚለውን ነው (ለምሳሌ በማቴ 14:15፤ 25:9፤ 27:6-7)።

እዚህ ጋር ማቴዎስ ሊነግረን የፈለገው፦ “ለጉዞው ብላችሁ አዲስ በትር ፍለጋ አትውጡ፣ አታሰናዱ” የሚል ነው። ጉዞው እጅግ አጣዳፊ በመሆኑ፣ ደቀ መዛሙርቱ በወቅቱ የሌላቸውን ነገር ለማሟላት ጊዜ ማጥፋት አልነበረባቸውም። ማቴዎስ የሚከለክለው “ለጉዞ ተብሎ የሚደረግን አዲስ ዝግጅት” እንጂ በእጅ ያለን በትር መያዝን አይደለም።

3. ማርቆስ፦ “ያላችሁን አንስታችሁ ውጡ” (Carry)

ማርቆስ የተጠቀመው ቃል “አይሮ” (Airo) የሚል ሲሆን፣ ትርጉሙም “አንስቶ መሄድ/መሸከም” (to pick up and carry) ማለት ነው። ማርቆስ ይህን ቃል በሌሎች ቦታዎችም ለዚሁ ተግባር ይጠቀምበታል፦

• መጻጉኡን፦ “አልጋህን ተሸከምና (Airo) ሂድ” (2:9)።
• የዮሐንስ ደቀ መዛሙርት፦ “ሬሳውን አንስተው (Airo) ቀበሩት” (6:29)።
• ተራራውን፦ “ተነቅለህ ወደ ባሕር ተወርወር” (11:23)።

ማርቆስ ኢየሱስ “ከበትር በቀር ምንም አትያዙ” ማለቱን ሲነግረን፣ ትርጉሙ፦ “በአቅራቢያችሁ ያለውን በትር ብቻ አንስታችሁ አሁኑኑ ጉዞ ጀምሩ” ማለቱ ነው። ማርቆስ በእጅ ያለን በትር “አንስቶ መሄድን” እየፈቀደ ነው።

4. የሉቃስ ልዩ አጠቃቀም (ለምን “አይሮ“ን መረጠ?)

ሉቃስ የማቴዎስን አወቃቀር ቢከተልም፣ ቃላቱን ግን ቀይሯል። ይህ የሆነው ለሉቃስና ለአንባቢዎቹ ቃላቱ የተለየ ትርጉም ስላላቸው ነው፦

ሀ. ለምን “ክታኦማይ” (Ktaomai) አልተጠቀመም?

ለሉቃስ “ክታኦማይ” ማለት “በገንዘብ መግዛት“ (Financial Purchase) ማለት ነው።

• ሉቃስ 18:12፦ “ከማገኘው (Ktaomai) ሁሉ አሥራት አወጣለሁ” (ገቢ/ሀብት)።
• ሐዋርያት ሥራ 1:18፤ 8:20፤ 22:28፦ እነዚህ ሦስቱ ጥቅሶች ቃሉን ለገንዘብ ግዥ ብቻ ይጠቀሙበታል።

ስለዚህ ሉቃስ ማቴዎስ የተጠቀመውን ቃል ቢጠቀም ኖሮ፣ ደቀ መዛሙርቱ “በትር እንዳይገዙ” እንደተከለከሉ ተደርጎ ይወሰድ ነበር፤ ይህም “በገንዘብ አትግዙ” የሚል ትርጉም የለሽ መልእክት ይኖረው ነበር።

ለ. የሉቃስ “አይሮ” (Airo) ትርጉም

ሉቃስ “አይሮ” የሚለውን ቃል ሲጠቀም “ሄዶ መውሰድ/መሰብሰብ” (Retrieve/Collect) በሚል ትርጉም ነው። ለምሳሌ ሉቃስ 17:31 ላይ፦ “ዕቃውን ለመውሰድ (Airo) አይውረድ” ይላል። እዚህ ጋር “መሸከምን” ሳይሆን “ለመውሰድ የሚደረግ ዝግጅትን/መዘግየትን” ነው የሚከለክለው።

ሐ. “መሸከም” ለማለት ሉቃስ “ባስታዞ” (Bastazo) ይጠቀማል

ይህ በጣም ወሳኝ ነጥብ ነው! ሉቃስ “በእጅ መያዝን/መሸከምን” ለመግለጽ “ባስታዞ“ የሚለውን ቃል ይመርጣል።

• በሉቃስ 10:4 (ለ70ው ሲናገር)፦ “ኮረጆም… አትያዙ (Bastazo)” ይላል።
• ማርቆስ “መስቀልን መሸከም” ለማለት “አይሮ” (8:34) ሲጠቀም፣ ሉቃስ ግን “ባስታዞ” (14:27) ይላል።

5. የጋራ ምንጭ እና የታሪክ ትስስር (Triple Tradition)

በሦስቱም ወንጌላት ውስጥ “አይሮ” (Airo) በተመሳሳይ ትርጉም የሚገኘው በጋራ ታሪኮች (Triple Tradition) ውስጥ ብቻ ነው (ለምሳሌ፦ መጻጉኡን መፈወስ፣ የዘሪው ምሳሌ፣ የምግብ ትርፍራፊ መሰብሰብና መስቀል መሸከም)። በእነዚህ ታሪኮች ውስጥ ጸሐፊዎቹ ቃላቱን የመቀያየር ነፃነታቸው ዝቅተኛ ስለሆነ ተመሳሳይ ቃል ይጠቀማሉ። ነገር ግን የደቀ መዛሙርቱ ስምሪት ላይ፣ ሉቃስ ከማቴዎስ መረጃውን ቢወስድም፣ የራሱንና የአንባቢዎቹን የቋንቋ ዘይቤ ለመጠበቅ ቃላቱን አስተካክሏል።

ይህ ደግሞ ሉቃስ ማቴዎስን እንደተጠቀመ (Neo-Griesbachian hypothesis) ፍንጭ ይሰጣል። ሉቃስ የማርቆስ ወንጌል ፊት ለፊቱ ቢኖር ኖሮ፣ እንዲህ ያለ ግልጽ የሚመስል ቅራኔ ላለመፍጠር ቃሉን ይለውጠው ነበር።

ማጠቃለያ፦ ቃላቱ በተለያዩ ደራሲያን ዘንድ

ደራሲ	ቃሉ	ትርጉሙ (በአውዱ መሠረት)
ማቴዎስ	Ktaomai	ማሰናዳት / ማግኘት (አዲስ ነገር ማሟላት)
ማርቆስ	Airo	አንስቶ መሄድ / መሸከም (ያለውን ይዞ መሄድ)
ሉቃስ	Airo	ሄዶ መውሰድ / መሰብሰብ (እንደ ማቴዎስ ሃሳብ)
ሉቃስ	Bastazo	አንስቶ መሄድ / መሸከም (እንደ ማርቆስ ሃሳብ)
ሉቃስ	Ktaomai	በገንዘብ መግዛት (Financial Purchase)

በአጭሩ፣ ሦስቱም የሚሉት አንድ ነገር ነው፦ “አሁኑኑ ውጡ!”

• ማቴዎስና ሉቃስ፦ “አዲስ ቁሳቁስ በማሰናዳት ጊዜ አታጥፉ” እያሉ ነው።

• ማርቆስ፦ “ያላችሁን በትር ብቻ ይዛችሁ አሁኑኑ ተንቀሳቀሱ” እያለ ነው።

ማጠቃለያ፦ አንድ ወጥ መልእክትና ሥነ–መለኮታዊ ትምህርት

ይህንን የ”በትር” ጥያቄ በጥልቀት ስንመረምር የምንደርስበት መደምደሚያ በወንጌላት መካከል ቅራኔ ሳይሆን፣ እርስ በእርሱ የሚደጋገፍና አንድን ታላቅ እውነት የሚያጎላ መልእክት መኖሩን ነው።

1. የጉዞው አጣዳፊነትና “አሁኑኑ ውጡ!” የሚለው ጥሪ

ሦስቱም ወንጌላውያን የሚስማሙበት ማዕከላዊ ነጥብ የክርስቶስ መልእክት አጣዳፊነት (Urgency) ላይ ነው።

• ማቴዎስና ሉቃስ፦ “ለጉዞ የሚሆኑ ቁሳቁሶችን በማሰናዳት፣ አዳዲስ ነገሮችን በመግዛት ወይም በማከማቸት (በትርን ጨምሮ) ጊዜ አታጥፉ” እያሉን ነው። ትኩረታቸው ደቀ መዛሙርቱ በዝግጅት ምክንያት እንዳይዘገዩ ማድረግ ነው።
• ማርቆስ፦ “ከእጃችሁ ካለው በትር በቀር ሌላ ነገር ለማዘጋጀት አትቆዩ፤ አሁን በእጃችሁ የያዛችሁትን ብቻ ይዛችሁ ፈጥናችሁ ውጡ” በማለት ያፋጥናቸዋል።

በመሠረቱ ሦስቱም ጸሐፊዎች የኢየሱስን ትዕዛዝ ሲያስተላልፉ “ምንም ዓይነት መዘግየት ሳይኖር፣ ባላችሁበት ሁኔታ ወደ አገልግሎት መሰማራት አለባችሁ” የሚለውን መንፈስ ጠብቀዋል።

2. በእግዚአብሔር አቅርቦት ላይ መታመን

ይህ ትእዛዝ ሌላም ትልቅ ትምህርት ይዟል፤ እርሱም በእግዚአብሔር አቅርቦት ላይ መታመን ነው። ደቀ መዛሙርቱ “በትር የለኝም፣ በቂ ዝግጅት አላደረግሁም” ብለው እንዳያመነቱ፣ ኢየሱስ “ለሠራተኛ ቀለቡ ይገባዋልና” (ማቴ 10:10) በማለት አረጋግጦላቸዋል። ጉዟቸው በራሳቸው የትጥቅ ዝግጅት ላይ ሳይሆን በላኪው ታማኝነት ላይ የተመሠረተ መሆኑን ያሳያል።

3. የቃላት አጠናን መርህ (Hermeneutical Principle)

ይህ ታሪክ አንድን ቃል ስናጠና ልንከተለው የሚገባን ወሳኝ መርህ ያስተምረናል፦ “ተመሳሳይ የፊደል ቅርጽ ሁልጊዜ ተመሳሳይ ትርጉም አይኖረውም“።

• ደራሲያን ለተመሳሳይ ቃል የሚሰጡት ትርጉም እንደ ግል አጻጻፍ ስልታቸው (Idiolect) እና እንደ አንባቢዎቻቸው ግንዛቤ ይለያያል።
• የማርቆስ “አይሮ” (መሸከም) እና የሉቃስ “አይሮ” (መውሰድ/ማሰናዳት) በፊደል ቢመሳሰሉም በትርጉም ይለያያሉ። ይህን ሳይረዱ ቃላቱን ብቻ መመልከት ወደ ተሳሳተ የ”ቅራኔ” መደምደሚያ ይመራል።

4. የታሪክና የመረጃ ትስስር

የሉቃስ አጠቃቀም ከማቴዎስ ጋር ያለው መመሳሰልና ከማርቆስ ጋር ያለው የቃላት ልዩነት፣ ወንጌላውያኑ መረጃቸውን እንዴት እንዳሰናዱና ለአንባቢዎቻቸው እንዲስማማ አድርገው እንዴት እንደተረጎሙት ያሳያል። ይህ ደግሞ የወንጌላትን ታሪካዊ ታማኝነት ይበልጥ ያጠናክረዋል፤ ምክንያቱም ታሪኩ የተቀባባ ሳይሆን በተለያዩ እይታዎችና ቋንቋዎች የተዘገበ እውነተኛ ክስተት መሆኑን ያሳያልና።

በአጠቃላይ፦ በወንጌላት ውስጥ የምናገኛቸው እንዲህ ያሉ “ልዩነቶች” በጥልቀት ሲመረመሩ፣ ይበልጥ የበለጸገውንና ወጥ የሆነውን መለኮታዊ መልእክት እንድንረዳ ያደርጉናል። ተጻራሪ የመሰለን ነገር በእውነቱ የቋንቋ ውበትና የታሪክ ጥልቀት መገለጫ ነው።

---

ይህ ጽሑፍ በግለን ሚለር ከተዘጋጀ ጽሑፍ ላይ ከማሻሻያ ጋር የቀረበ ነው። 

የመጽሐፍ ቅዱስ ግጭቶች?

መጽሐፍ ቅዱስ